Pomagamy w życiu z cukrzycą! KRS 0000022162

Nadwaga i otyłość u dzieci i młodzieży. Czy jest problemem także w cukrzycy typu 1?

Wśród wielu problemów zdrowotnych dotykających dzieci i młodzież coraz częściej wymieniany jest problem nadwagi. Do niedawna nadwaga w dużym stopniu dotykała osób dorosłych, obecnie niestety także osób młodocianych.

Prof. dr hab. n. med. Ewa Otto-Buczkowska

Przyczyn tego jest wiele. Jedną z nich są błędy dietetyczne inną zmniejszona aktywność fizyczna.

Posiłki często zjadane są nieregularnie i w nie kontrolowanych ilościach. Powszechne jest zjadanie przez dzieci i młodzież różnych „przekąsek”. Często rodzice zajęci pracą swoje obowiązki w zakresie kontroli żywienia dzieci spłacają dając dziecku kieszonkowe i zalecając skorzystanie z posiłku w jakiejś przypadkowej jadłodajni. Niestety wówczas często młodociany pacjent zjada nie to co byłoby najzdrowsze i co zjeść powinien.

Wprawdzie już w niektórych placówkach wychowawczych (przedszkola, szkoły) problem żywienia dzieci rozwiązany jest prawidłowo, ale to cięgle jeszcze nie jest wystarczające.

W Polsce prawidłowość masy ciała obliczana jest zwykle na podstawie siatek centylowych , zgodnie z którymi nadwagę definiuje się jako BMI (Body Mass Index) powyżej 85 centyla.

Podstawową przyczyną nadwagi jest brak równowagi energetycznej pomiędzy ilością kalorii spożywanych a wydatkowanych .

Większość przypadków nadwagi jest uwarunkowana stylem życia, a tylko niewielki odsetek jest uwarunkowany genetycznie lub hormonalnie.

Wyniki badań przeprowadzonych w roku 2018 w 49 krajach wskazują, że 80% dzieci w Polsce prowadzi siedzący/spoczynkowy tryb życia i w pozycji siedzącej w ciągu doby spędza 246–387 minut.

Insulinooporność problemem w cukrzycy typu 1?

Jednym z czynników sprzyjających występowaniu nadwagi jest insulinooporność. Dawniej uważano, że jest ona cechą innych niż cukrzyca typu 1, postaci cukrzycy. Obecnie jednak wiadomo, że występować ona może również w cukrzycy typu 1.

Wiele obserwacji wskazuje, że nadwaga u młodocianych pacjentów z cukrzycą występuje obecnie częściej niż dawniej. Ma to prawdopodobnie związek również ze sposobem leczenia. W tradycyjnym sposobie stosowania insulinoterapii u młodocianych pacjentów stosunkowo często występowała ketoza., to powodowało utratę masy ciała. Obecnie nowoczesne metody leczenia pozwalają na zapobieganie występowaniu ketozy i pozwalają na bardziej „bezkarne” błędy dietetyczne.

U pacjentów z cukrzycą typu 1 często występuje hiperinsulinizm wynikający z przewlekłego przedawkowanie insuliny. Pacjenci starają się utrzymać normoglikemię poprzez zwiększenie dawek insuliny. Zwiększanie dawki insuliny bez ograniczenia kalorii prowadzi do rozwoju tkanki tłuszczowej co z kolei powoduje insulinooporność i zwiększanie wydzielania insuliny.

Zwiększona insulinooporność powoduje konieczność dalszego zwiększania dawki insuliny. Aby złamać to błędne koło konieczna jest zmiana odżywiania a także zwiększenie aktywności fizycznej dla zwiększenia wydatku energetycznego. W tym błędnym kole należy zreorganizować swoje odżywianie i sposób spędzania czasu. Konieczne jest zwiększenie wydatku energetycznego poprzez zwiększenie aktywności fizycznej.

Obserwacje przeprowadzone przez polskich autorów w grupie dzieci z cukrzycą typu 1 leczonych metodą ciągłego podskórnego wlewu insuliny (CSII) wykazały stosunkowo częste występowanie nadwagi. – Łuczyński W, Szypowska A, Głowińska-Olszewska B, Bossowski A. Overweight, obesity and features of metabolic syndrome in children with diabetes treated with insulin pump therapy. Eur J Pediatr. 2011;170(7):891-898. doi: 10.1007/s00431-010-1372-7. . PMID: 21140273.

Podobne obserwacje przedstawione zostały ostatnio. –[Grabia M, Markiewicz-Żukowska R, Socha K, Polkowska A, Zasim A, Boruch K, Bossowski A. Prevalence of Metabolic Syndrome in Relation to Cardiovascular Biomarkers and Dietary Factors among Adolescents with Type 1 Diabetes Mellitus. Nutrients. 2022;14(12):2435. doi: 10.3390/nu14122435]

Autorzy ci cechy zespołu metabolicznego związanego z wyższą zawartością tkanki tłuszczowej w organizmie. Stwierdzili także, że dieta tych pacjentów była bogata w nasycone kwasy tłuszczowe, ale uboga w błonnik pokarmowy oraz jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe. W grupie chorych na cukrzycę odnotowano wiele nieprawidłowych zachowań żywieniowych.

Obok konieczności bardzo starannej kontroli diety w prewencji nadwagi i otyłości ma aktywność fizyczna. Wpływa ona na metabolizm glukozy między innymi poprzez zmniejszenie insulinoopornoąci. Regularna aktywność fizyczna poprawia wydolność tlenową i siłę, zwiększa masę mięśni i masę kostną oraz poprawia skład ciała.

Wykazano, że trening fizyczny wpływa głównie na zmniejszenie tkanki tłuszczowej w obrębie brzucha. Jest to bardzo istotne, gdyż tzw trzewna tkanka tłuszczowa jest przyczyną większości chorób metabolicznych wchodzących w skład zespołu metabolicznego.

Cukrzyca typu 1 dobrze leczona i kontrolowana nie stanowi przeciwskazania do uprawiania większości dyscyplin sportowych.

Zgodnie z amerykańskimi zaleceniami dzieciom i młodzieży chorującej na cukrzycę zaleca się:

  • minimum 30 – 60 minut codziennie umiarkowanego wysiłku fizycznego
  • monitorowanie glikemii przed wysiłkiem i podanie dzieciom starszym 15 g. a dzieciom młodszym 10 g. węglowodanów łatwo przyswajalnych. Jeżeli wysiłek trwa dłużej niż 30 minut podać należy dodatkową porcję 15 g. węglowodanów
  • w czasie wysiłków o znacznej aktywności i dłużej trwających należy monitorować glikemię co godzinę w czasie treningu oraz po zakończeniu ćwiczeń, zaś przed wysiłkiem zaleca się podanie insuliny w skorygowanej dawce wraz z podaniem posiłku węgowodanowego
  • do 12 godzin po zakończeniu wysiłku glikemia powinna być wciąż monitorowana, wraz z podawaniem insuliny w odpowiedniej dawce
  • dzieciom i młodzieży z otyłością szczególnie poleca się stosowanie aktywności fizycznej.

Zalecane jest aby pacjenci leczeni byli metodą ciągłego wlewu insuliny przy użyciu pompy insulinowej, a dla kontroli wyrównania glikemii stosowane były nowoczesne metody pomiaru wyrównania. Zaleca się stosowanie systemu ciągłego monitorowania glikemii (continuous glucose monitoring – CGM) ewentualnie monitorowania glikemii opartego na metodzie skanowania (flash glucose monitoring – FGM),

Programy ćwiczeń dla młodocianych pacjentów ustalane powinny być bardzo starannie z uwzględnieniem ogólnego stanu zdrowia, a także dojrzałości młodocianego pacjenta.

Autor: Prof. dr hab. n. med. Ewa Otto-Buczkowska

Skip to content